پیشینه

هیئت معاونت سازمان ملل متحد در افغانستان (یوناما) یک ماموریت ویژه سیاسی ملل متحد است که برای حمایت از مردم افغانستان ایجاد شده است.

یوناما در ۲۸ مارچ ۲۰۰۲ بر اساس قطعنامه ۱۴۰۱ شورای امنیت ملل متحد تأسیس گردید. این ماموریت سالانه بازنگری می‌شود و مطابق با نیازهای افغانستان تعدیل می‌گردد. این ماموریت در ۱۷ مارچ ۲۰۲۵ از طریق قطعنامه ۲۷۷۷ (۲۰۲۵) برای یک سال دیگر تمدید گردیده است.

قطعنامه ۲۶۷۸ بر نقش مهم ملل متحد در حمایت از صلح و ثبات در افغانستان تأکید دارد.

شورای امنیت همچنان قطعنامه دوم ۲۶۷۹ (۲۹۲۳) را تصویب کرد که خواستار یک ارزیابی مستقل و جامع "با رویکرد یکپارچه و منسجم" برای رسیدگی به چالش‌های افغانستان شده است.

شورای امنیت همچنان همخوانی ماموریت فعلی یوناما با قطعنامه های پیشین ۱۶۲۲ (۲۰۰۶)، ‌۱۷۴۶(۲۰۰۷)، ۱۸۰۶(۲۰۰۸)، ۱۸۶۸(۲۰۰۹)، ۱۹۱۷(۲۰۱۰)،۱۹۷۴(۲۰۱۱)،۲۰۴۱ (۲۰۱۲)، ۲۰۹۶ (۲۰۱۳)،۲۱۴۵ (۲۰۱۴)، ۲۲۱۰ (۲۰۱۵)،۲۲۷۴ (۲۰۱۶)،۲۳۴۴ (۲۰۱۷)،۲۴۰۵ (۲۰۱۸)،۲۴۶۰ (۲۰۱۹)،۲۴۸۹ (۲۰۱۹)،۲۵۴۳ (۲۰۲۰)، ۲۵۹۶ (۲۰۲۱) و ۲۶۲۶ (۲۰۲۲) را تایید کرد.

ملل متحد از سال ۱۹۴۶، همزمان با عضویت افغانستان در مجمع عمومی، در این کشور حضور داشته و نهادهایی چون یونیسف از ۱۹۴۹ در افغانستان فعالیت دارند.

دفتر مرکزی یوناما در کابل موقعیت دارد و این ماموریت در سراسر افغانستان حضور ساحوی دارد و همچنان دفاتر ارتباطی آن در پاکستان و ایران موجود میباشد. یوناما در حدود ۹۹۰ کارمند دارد که اکثریت آن را شهروندان افغانستان تشکیل می‌دهند (آمار سپتمبر ۲۰۲۴).

دفاتر ولایتی یوناما در بامیان، فیض‌آباد، گردیز، هرات، مزارشریف، کندهار، کندز، میمنه، پل‌خمری، جلال‌آباد و کابل فعال اند. همچنان در سپتمبر ۲۰۲۱، یک دفتر موقت (از راه دور) در شهر آلماتا، قزاقستان برای تداوم همکاری‌های بشردوستانه بعد از تسلط طالبان ایجاد شده است.

یوناما تحت رهبری نماینده خاص سرمنشی ملل متحد برای افغانستان (SRSG) فعالیت می‌کند.

تا حال،‌ ده نماینده خاص این ماموریت را رهبری کرده اند:

لخضر ابراهیمی (وزیر خارجه اسبق آلجاریا) که از اکتوبر ۲۰۰۱ تا جنوری ۲۰۰۴ خدمت کرد باوجود استعفا اش از دو سمت قبلی؛
جین آرنولت که از فبروری ۲۰۰۴ تا فبروری ۲۰۰۶ این مسئولیت را به عهده داشت؛
پس از آن تام کوینیگز که از مارچ ۲۰۰۶ تا دسمبر ۲۰۰۷ در این سمت بود؛
کای ایده که از ۲۰۰۸ تا ۲۰۱۰ خدمت کرد؛
استفان دی‌ میستورا از ۲۰۱۰ تا ۲۰۱۱؛
یان کوبیش از ۲۰۱۲ تا ۲۰۱۴؛
نیکولاس هایسوم از ۲۰۱۴ تا ۲۰۱۶؛
تادامیچی یاماموتو از ۲۰۱۶ تا ۲۰۲۰؛
دبورا لاینز از مارچ ۲۰۲۰ تا مارچ ۲۰۲۲؛\

و روزا اوتنبایوا از سپتمبر ۲۰۲۲ تا سپمتبر ۲۰۲۵.

از سال ۲۰۰۸، یوناما به‌ عنوان یک ماموریت منسجم عمل می‌کند؛ به این معنا که ماموریت سیاسی ویژه، نهادها، صندوق‌ها و برنامه‌های ملل متحد به‌گونه مسنجم و چند بُعدی مطابق با اولویت‌های ملی افغانستان فعالیت می‌نمایند

دو معاون نماینده خاص بر دو بخش اصلی ماموریت – امور سیاسی و امور انکشافی – نظارت دارند.

در چارچوب این دو بخش، واحد های مختلف ماموریت فعالیت دارند که در زمینه های چون تحلیل سیاسی، گزارش دهی، ارتباطات، هماهنگی با تمویل کنندگان و هماهنگی فعالیت های نهادها، صندوق ها و برنامه های ملل متحد تخصص دارند.

بخش امور سیاسی یوناما

این بخش تحت رهبری معاون نماینده خاص در امور سیاسی قرار دارد که مسئولیت تحلیل وضعیت سیاسی، حل منازعات و همکاری های منطقوی را برعهده دارد. در سوم سپتمبر ۲۰۲۳، سرمنشی ملل متحد خانم جورجیت گانیون کانادایی را در این سمت منصوب کرد. این بخش همچنان شامل واحد های تحلیل و گزارش دهی، امور سیاسی، حاکمیت قانون، بخش جندر و دفاتر ارتباطی در اسلام آباد و تهران میباشد.

بخش انکشافی و کمک‌های بشردوستانه

بخش انکشافی تحت رهبری معاون نماینده خاص در امور انکشافی و بشردوستانه فعالیت دارد. بخش انکشافی یوناما جهت هماهنگی بهتر فعالیت های انکشافی در افغانستان به ویژه در زمینه ظرفیت سازی و هماهنگی کمک های بین المللی فعالیت دارد. معاون نماینده خاص این بخش در عین حال به عنوان هماهنگ کننده مقیم ملل متحد در افغانستان عمل می‌کند و مسئول هماهنگی فعالیت های تیم ملل متحد در کشور است.

تیم ملل متحد (UNCT) در افغانستان شامل ۲۰ نهاد، صندوق و برنامه ها میگردد:

• سازمان خوراک و زراعت ملل متحد (FAO)

• صندوق بین‌المللی برای توسعه زراعت (IFAD)

• سازمان بین‌المللی کار (ILO)

• سازمان بین‌المللی مهاجرت (IOM)

• دفتر هماهنگی امور بشری ملل متحد (OCHA)

• دفتر کمیشنر عالی حقوق بشر ملل متحد (OHCHR)

• سازمان زنان ملل متحد (UN WOMEN)

• برنامهٔ مشترک ملل متحد در مبارزه با ایدز (UNAIDS)

• برنامهٔ انکشافی ملل متحد (UNDP)

• سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد (UNESCO)

• صندوق جمعیت ملل متحد (UNFPA)

• برنامهٔ اسکان بشری ملل متحد (UN-HABITAT)

• کمیشنری عالی ملل متحد در امور پناهندگان (UNHCR)

• صندوق حمایت از کودکان ملل متحد (UNICEF)

• سازمان انکشاف صنعتی ملل متحد (UNIDO)

• انستیتیوت آموزش و تحقیق ملل متحد (UNITAR)

• خدمات ماین‌پاکی ملل متحد (UNMAS)

• دفتر مبارزه با مواد مخدر و جرایم ملل متحد (UNODC)

• دفتر خدمات پروژه‌های ملل متحد (UNOPS)

• برنامهٔ جهانی غذا (WFP)

• سازمان جهانی صحت (WHO)

* دفتر کمیشنر عالی حقوق بشر در چارچوب ماموریت یوناما و زیر نظر نمایندهٔ خاص سرمنشی فعالیت می‌کند.